Alexander von Humboldt-Foundation:

III Europejskim Forum
nt. Ethics and Science for the Environment,

12 – 14 październik 2008 r, Toruń


Do tradycji i zadań statutowych Towarzystwa Naukowego Societas Humboldtiana Polonorum, reprezentującego Fundację im. Aleksandra von Humboldta w Bonn, należy podejmowanie wyzwań, które swoją tematyką i zakresem zadań pozwalają realizować i kontynuować idee patrona Alexandra von Humboldta. Dlatego z dużą nadzieją i oczekiwaniami postanowiliśmy kontynuować zapoczątkowaną przez społeczność akademicką Uniwersytetów w Bayreuth i w Ferrarze inicjatywę podjęcia ogólnoeuropejskiej debaty na temat relacji pomiędzy różnymi gałęziami nauki i wpływem środowiska akademickiego na aktywność człowieka i postęp cywilizacyjny. W tym celu w dniach 12 – 14 październik 2008 roku w Toruniu odbyło się III Europejskie Forum na temat Etyki i Nauki na Rzecz Środowisk (Forum on Ethics and Science for the Environment). Współorganizatorami Forum obok Towarzystwa Naukowego Societas Humboldtiana Polonorum i Fundacji im. Aleksandra von Humboldta w Bonn byli: Marszałek Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego p. Piotr Całbecki, J.E. Ks. Biskup Andrzej Suski, Prezydent Miasta Torunia p. Michał Zaleski oraz JM Rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Prof. dr. hab. Andrzej Radzimiński.

Forum miało również na celu pobudzić młodzież, szczególnie z ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych jak i studentów Uniwersytetu i innych szkół wyższych naszego miasta i regionu, do dyskusji na temat aktualnych problemów współczesnego świata. Było dla nas dużym wyróżnieniem, że wielu znamienitych polityków, naukowców, intelektualistów i biznesmenów włączyło się do realizacji tego projektu. Fakt, że w tej inicjatywnie systematycznie bierze czynny udział Prof. Richard Ernst, laureat Nagrody Nobla (ETH Zurich, Szwajcaria), jest dla nas humboldtczyków zaszczytem. Podobnie honorem dla nas był fakt, że znalazł dla nas czas i zaszczycił swoją obecnością Prof. Zbigniew Ćwiąkalski, Minister Sprawiedliwości. Ambasadę Republiki Federalnej Niemiec reprezentowała dr Monika Sidorowitz, attache ds. wymiany naukowej i kulturowej.


W Forum wzięło udział około 400 osób z całej Polski w tym 40-tu reprezentantów 14-tu krajów Europy. Głównie byli to wykładowcy oraz przedstawiciele klubów Humboldta. Wygłoszono 21 wykładów, których treść stanowiła wprowadzenie do pięciu sesji dyskusyjnych. W ten sposób organizatorzy nawiązali do koncepcji ludzi renesansu, takich jak: Leonardo, Kopernik, Galileusz, Kepler czy Alexander von Humboldt. Ponadto młodzi adepci nauki – doktoranci, rekomendowani przez swoich Mistrzów, przedstawili wyniki badań w 19 komunikatach posterowych.


Różnorodność poruszanych tematów mogła zadowolić najbardziej wybrednego uczestnika. Począwszy od problematyki społecznej odnoszącej się do relacji Uniwersytet – społeczność lokalna na poziomie regionu (Marszałek P. Całbecki), poprzez rolę Uniwersytetu jako centrum kreatywności i transferu wiedzy w kontekście Europejskiej Przestrzeni Badawczej (europoseł T. Zwiefka) po ewolucję i znaczenie edukacji realizowanej przez nowoczesną, europejską Alma Mater (Prof. F. Dondi, Uniwersytet w Ferrarze).


Głównym prelegentem sesji Rola filozofii a postęp nauk ścisłych były Prof. R. Ernst (ETH Zurych), który w swoim referacie przedstawił problemy otaczającego nas świata w kontekście zagrożeń cywilizacyjnych. Odniósł się on do spraw ekologii, głodu oraz potrzeb zwiększenia nakładów finansowych na naukę i edukację. Zastanawiał się jak zdobycze nauki i techniki, w tym osiągnięcia „noblistów” można by wykorzystać dla potrzeb ochrony zdrowia, a zwłaszcza wczesnego wykrywania raka czy zwalczania HIV. Wspomniał o odpowiedzialności jaka ciąży na politykach, hierarchach kościoła, nauczycielach i naukowcach. Pokazał jak praktycznie można wyjść na zewnątrz prezentując w sposób popularny hermetyczny świat nauki. Problematyka ta kontynuowana była w rozważaniach Prof. M. Tempczyka (UMK Toruń), który zwrócił uwagę na rolę filozofii przyrody  rozwoju nauk matematyczno-przyrodniczych. Otwarty mózg i kreatywność, zwłaszcza w wykorzystaniu informatyki i nowej generacji komputerów w różnych dziedzinach życia i techniki były przedmiotem rozważań Prof. W. Ducha (UMK Toruń). Prof. A. M. Kaniowski (UŁ) w swoim referacie zastanawiał się nad stroną moralną ludzi nauki, polityki czy/i biznesu, ich postawą etyczną w kontekście wymogów współczesnego świata. Dr H.P. Schieffer (Agilent Technolog., Wiedeń)  oparciu o teorię kopernikańską przedstawił swoją wizję zmiany klimatu przeciwstawiając dominującą rolę emisji CO2.


Kolejna ważna sesja to znaczenie i rola energii i materii a osiągnięcia w obecnie rozwijanym nurcie z pogranicza chemii, biologii, biotechnologii i medycyny tzw. ”life chemistry”. Poruszana problematyka odnosiła się do interdyscyplinarnego spojrzenia na wspomnianą relację na poziomie molekularnym i odnosiła się do postaw etycznych prowadzonych aktualnie badań. Rozważane były procesy zachodzące w komórce  punktu widzenia np.: metabolomiki czy genomiki, a więc te które budzą tyle kontrowersji w badaniach nad rakiem i jego wczesnym diagnozowaniem. Wyrazy tego dali w swoich wykładach tak wybitni naukowcy jak: Prof. O. Meyer z Uniwersytetu w Bayreuth czy Prof. J. Lubiński z Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie oraz Prof. J. K. Schubert z Uniwersytetu w Rostocku. Wiele kontrowersji i pytań wzbudził prowokacyjny referat Prof. G. Meinratha, który w sposób „szekspirowski” prezentował swój pogląd nt. znaczenia i wykorzystania energii nuklearnej we współczesnej cywilizacji (być albo nie być, oto jest pytanie...).


Dość niekonwencjonalnym przedsięwzięciem było zorganizowanie przez Organizatorów jednej z sesji w Klubie Studenckim „Od Nowa” (w ramach obchodów jubileuszu 50-cio lecia istnienia tej studenckiej placówki kulturalnej). Sesja ta poświęcona była zagadnieniom religii, etyce i edukacji w kontekście relacji mistrz – uczeń. Ks. Prof. J. Bagrowicz (UMK, Toruń) w swoim referacie próbował znaleźć odpowiedź na pytania: jaką rolę spełnia współczesny „mistrz” w nowoczesnej szkole, Uniwersytecie czy rodzinie?; czy ma być nauczycielem - kreatorem myśli, przywódcą a może idolem?; jakie miejsce zajmuje religia w naszej tradycji i naszym życiu prywatnym?; czy zawsze konieczne jest formalne działanie w poznaniu naszej tożsamości i historii? To fascynujące, intrygujące i ważne kwestie, które pomimo późnej pory spotkały się z bardzo dużym zainteresowaniem również przypadkowych słuchaczy - młodych ludzi, którzy przyszli do klubu, aby wysłuchać koncertu zespołu Czerwony Tulipan. Taka niespodziewana akcja spotkała się z bardzo pozytywnym oddźwiękiem, co znalazło swój odzew w komentarzach zarówno po wykładzie ks. Prof. J. Bagrownicza jak i ks. Prof. M. Mroza (UMK Toruń), Prof. A. Maruški (Uniwersytet Witolda Wielkiego w Kownie) oraz p. H. Schmidta byłego dyrektora Gminnej Szkoły Podstawowej w Wiessen koło Bonn.


No i na koniec; poszukiwanie alternatywnych źródeł energii oraz wprowadzanie nowych tzw. nowoczesnych technologii (Hi-Tech). Problematyka związana  przeróbką węgla i wdrożenia nowych, bezinwazyjnych dla środowiska technologii była przedmiotem rozważań Prof. J. Kijańskiego z Politechniki Płockiej. Ekologiczne zagrożenia i alternatywy dla wdrożenia projektu transportu nośników energii ciekłych i gazowych tzw. „rury” na dnie Bałtyku omówił Prof. T. Soomere z Uniwersytetu Technicznego w Tallinie. Zaś dwa oblicza fosforu (anioł i diabeł) jako przykład nowej generacji technologii w ramach tzw. „green chemistry” przybliżył uczestnikom Prof. H. Górecki z Politechniki Wrocławskiej. Dr. G. Rossi oraz Dr. S. Mazullo (Ferrara) zaprezentowali koncern LyondellBasell Industries, światowego lidera produkcji
i przetwórstwa tworzyw sztucznych (poliolefiny), który zgodnie z najbardziej rygorystycznymi normami ekologicznymi (dyrektywy europejskie i normy włoskie) wdraża właśnie w ramach „green chemistry” i Hi-Tech program przedsiębiorstwa przyjaznego dla środowiska.


Już z tego krótkiego przedstawienia wynika, jak ważkie kwestie były poruszane w Toruniu, w mieście tolerancji i dialogu, mieście symbolu. Jak zauważył Prof. H. Frank (Uniwersytet w Bayreuth), w swoim podsumowującym toruńskie spotkanie wykładzie, w mieście otwartej dyskusji, wrażliwym na problemy współczesnego świata, problemy bez względu na różnice zawodowe, polityczne, kulturowe czy religijne. Jak pokazało III Forum, zauważył Prof. Frank, nauka i postęp technologiczny dają możliwość zbudowania platformy porozumiewania się: humanistów, filozofów, polityków, lekarzy, fizyków i chemików, ludzi kościoła i ludzi z przemysłu. Ludzi, którzy mają coś do zaoferowania współczesnej cywilizacji nie tylko w wymiarze regionalnym ale szerszym, europejskim. Potrzeba nam dialogu i dysputy, by dotrzeć zarówno do młodszego jak i starszego pokolenia, by pokazać, że to co robimy ma szerszy wymiar, zgodnie z wizją i koncepcją naszej idei.


Jak zwykle troską organizatorów była promocja młodych naukowców. Dla nich zorganizowano specjalne spotkanie informujące o propozycjach stypendialnych trzech niemieckich Fundacji im. Aleksandra von Humboldt, DAAD i DFG. Ponadto doktoranci i młodzi pracownicy nauki w formie plakatów przedstawili wyniki swoich badań. Musieli też odpowiedzieć na trudne i podchwytliwe pytania członków jury: Prof. J. Apakidze (Uniwersytet w Sukhumi, Gruzja), Prof. A. Borkowskiego (PAN Warszawa), Prof. J. Schubert (Univ. Rostock). W wyniku tajnego głosowania jury wyróżniło trzy prace:


1.    Maja Orłowska, Krzysztof Kledzik, Andrzej M. Kłonkowski, R. Ostaszewski z Uniwersytetu Gdańskiego i Instytutu Chemii Organicznej PAN
2.    Justyna Kosk, Małgorzata Makowska, Jan Godlewski z Politechniki Gdańskiej
3.    Robert Hertmanowski, Natalia Bielejewska, Danuta Bauman z Politechniki Poznańskiej

Jak wspomniano wcześniej toruńskie spotkanie dostarczyło nie tylko pełnej inspiracji i wrażeń dyskusji. Organizatorzy, pomimo bogatego programu naukowego, starali się dostarczyć uczestnikom również wielu przeżyć artystycznych. Przedstawili Toruń taki jakim jest, a więc miasto nauki i sztuki, miasto wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, miasto ubiegające się o przyznanie prestiżowej godności Europejskiej Stolicy Kultury (2016). Tradycyjnie już dla uczestników Forum zorganizowano zwiedzanie gotyckiej starówki, bogatych w zbiory muzeów oraz wizytę w Planetarium. Koncert wspaniałej olsztyńskiej grupy Czerwony Tulipan pokazał, że piosenka aktorska zawsze jest bliska sercu społeczności akademickiej. Wszystko to było możliwe dzięki wsparciu sponsorów, a zwłaszcza: Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Prezydenta m. Torunia, Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, J.M. Rektora UMK, Fundacji im. Aleksandra von Humboldta, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Deutsche Bank, Perlan Technologies, LECO, Witko, Polygen, Aga Analytical, Sigma-Aldrich, Merck i innych.


III Europejskie Forum Ethics and Science for Environment przeszło już do historii. Przyszedł więc czas na wybranie miejsca kolejnego spotkania. Kapituła zdecydowała, że IV Europejskie Forum odbędzie się w Moskwie, w mieście gdzie swoje piętno odcisnął jeden z najznakomitszych uczonych M. Łomonosow, założyciel tamtejszego Uniwersytetu. Zatem w pierwszym tygodniu kwietnia 2009 powiemy „zdrastwujtie w Moskwie”.



Prof. dr. hab. Bogusław Buszewski
Toruń, 11 listopada 2008 r.                                                              

Przewodniczący III Forum

Joomla Templates by Joomla51.com